Testament — rodzaje, wymogi i jak napisać ważny
Bez testamentu majątek dzieli się według ustawowej kolejności dziedziczenia — nie zawsze tak, jak życzyłby sobie zmarły. Testament pozwala to zmienić, ale tylko wtedy, gdy ma prawidłową formę. Testament z błędem formalnym jest nieważny w całości, a sądy uznają to bez pobłażania.
Testament własnoręczny
Najprostszy i darmowy. Trzy wymogi z art. 949 Kodeksu cywilnego:
- napisany w całości pismem ręcznym — nie na komputerze, nie na maszynie, nie częściowo drukiem
- podpisany przez spadkodawcę
- opatrzony datą
Brak daty nie zawsze unieważnia testament — tylko wtedy, gdy nie budzi wątpliwości co do zdolności spadkodawcy, treści ani wzajemnego stosunku kilku testamentów. Ale skoro wpisanie daty zajmuje pięć sekund, nie ma powodu tego ryzykować.
Najczęstsze błędy: wydrukowany tekst z odręcznym podpisem (nieważny), testament spisany przez kogoś innego (nieważny), dwie osoby w jednym dokumencie — testament wspólny małżonków jest w Polsce niedopuszczalny, każdy sporządza własny.
Testament notarialny
Sporządzany jako akt notarialny. Kosztuje, ale daje trzy rzeczy, których testament domowy nie ma: notariusz czuwa nad poprawnością formy, oryginał zostaje w kancelarii i nie da się go zniszczyć ani zgubić, a podważenie go w sądzie jest znacznie trudniejsze.
Notariusz może wpisać testament do Notarialnego Rejestru Testamentów — po śmierci spadkobiercy mogą sprawdzić, czy testament w ogóle istnieje. Sam rejestr nie ujawnia treści, tylko fakt sporządzenia i kancelarię.
Testament allograficzny
Ustne oświadczenie woli wobec dwóch świadków i osoby urzędowej — wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie spisuje się w protokole, odczytuje w obecności świadków i podpisuje.
Z tej formy nie mogą skorzystać osoby głuche ani nieme.
Testamenty szczególne
Ustny
Gdy istnieje obawa rychłej śmierci albo szczególne okoliczności uniemożliwiają zachowanie zwykłej formy. Wymaga trzech świadków, a treść musi zostać utrwalona — pismem w ciągu roku albo zeznaniami świadków przed sądem w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku.
Podróżny i wojskowy
Podróżny — na polskim statku lub samolocie, przed dowódcą i dwoma świadkami. Wojskowy — w formie określonej rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej i Ministra Sprawiedliwości.
Testamenty szczególne tracą moc po sześciu miesiącach od ustania okoliczności, które uzasadniały ich sporządzenie — chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.
Kto nie może być świadkiem
Świadkiem nie może być między innymi osoba, dla której w testamencie przewidziano korzyść, ani jej małżonek, krewni i powinowaci pierwszego i drugiego stopnia. Udział takiej osoby unieważnia postanowienie na jej rzecz, a czasem cały testament — to częsty powód przegranych spraw spadkowych.
Zachowek
Testament nie pozwala całkowicie pominąć najbliższych. Zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy, przysługuje zachowek — roszczenie pieniężne wobec spadkobierców. Wydziedziczenie jest możliwe, ale tylko z przyczyn wskazanych w kodeksie i musi zostać w testamencie uzasadnione.
Odwołanie i zmiana
Testament można odwołać w każdej chwili: sporządzając nowy, niszcząc poprzedni albo nanosząc na nim zmiany wskazujące na wolę odwołania. Jeśli istnieje kilka testamentów i nie da się ustalić, który jest późniejszy — stąd znaczenie daty.
Ten artykuł ma charakter poradnikowy. Przy większym majątku, firmie w spadku albo skomplikowanej sytuacji rodzinnej testament warto sporządzić u notariusza.